مقایسه ارزش تغذیه‌ای سبوس واریته‌های مختلف برنج با روش تولید گاز و تجزیه‌پذیری شکمبه‌ای

نوع مقاله : مقاله کامل علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم دامی، دانشکده علوم دامی وشیلات، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری (SANRU)، مازندران، ایران.

2 گروه علوم دامی، دانشکده علوم دامی و آبزی‌پروری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری (SANRU)، مازندران، ایران.

10.22069/ejrr.2026.24591.2043

چکیده

سابقه و هدف: افزایش قیمت خوراک دام و محدود بودن زمین‌های زراعی کاوش در منابع جایگزین خوراک دام را ضروری می‌سازد. در آسیا، فراوان‌ترین محصول جانبی کشاورزی، سبوس برنج است. به‌هر‌حال، استفاده از آن به دلیل عدم آگاهی کشاورزان و عدم دسترسی به اطلاعات تغذیه‌ای سبوس ارقام محلی برنج، در مقیاس وسیع محدود‌شده است. ماهیت و ترکیب شیمیایی سبوس برنج به نوع واریته، سیستم آسیاب و نوع فرآوری آن بستگی دارد. این تفاوت‌ها می‌تواند بر تجزیه‌پذیری، تولید گاز، قابلیت هضم مواد مغذی و به دنبال آن بر رفتارهای تغذیه‌ای و عملکرد دام تأثیرگذار باشد. ارقام شیرودی و هاشمی از جمله ارقام برنج ایرانی هستند که در گیلان و مازندران به وفور کشت می‌شوند و سبوس این ارقام در این مناطق در دسترس هستند. بنابراین، هدف این آزمایش مقایسه سبوس گندم با سبوس برنج (ارقام شیرودی و طارم هاشمی) و مخلوط این سبوس‌ها از نظر ترکیبات شیمیایی، تجزیه‌پذیری شکمبه‌ای، فراسنجه‌های تولید گاز و تخمین قابلیت هضم است.
مواد و روش‌ها: این آزمایش در چارچوب طرح کاملاً تصادفی با استفاده از 3 رأس گوسفند نژاد زل فیستولاگذاری شده با میانگین وزن حدود 41 کیلوگرم و با میانگین سنی 15 ماه با 6 تیمار و 5 تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی ساری انجام شد. تیمار‌های آزمایشی شامل 1) سبوس گندم، 2) سبوس برنج رقم شیرودی، 3) سبوس برنج رقم طارم هاشمی، 4) مخلوط سبوس برنج رقم شیرودی و طارم هاشمی، 5) مخلوط سبوس گندم و سبوس برنج رقم شیرودی و 6) مخلوط سبوس گندم و سبوس برنج رقم طارم هاشمی بود. ترکیبات شیمیایی سبوس‌های برنج فرآوری شده (بدون روغن) و سبوس گندم بر اساس روش‌های استاندارد اندازه‌گیری شد. برای تعیین فراسنجه‌های تولید گاز، حجم گاز تولیدی تیمارهای آزمایشی در زمان‌های صفر، 2، 4، 6، 8، 12، 24، 36، 48، 72 و 96 ساعت ثبت شد، پتانسیل تولید گاز و فراسنجه‌های تخمینی تولید گاز از حجم گاز تولیدی بر اساس 200 میلی‌گرم ماده خشک در طول 24ساعت محاسبه شد. فراسنجه‌های تجزیه‌پذیری ماده خشک و پروتئین خام با روش کیسه‌های نایلونی پس از صفر، 2، 4، 6، 12، 24، 36، 48، 72 و 96 ساعت برآورد شد. تجزیه‌پذیری مؤثر نمونه‌ها نیز در نرخ عبور 02/0، 05/0، 08/0 درصد در ساعت محاسبه شد.
یافته‌ها: سبوس برنج در هر دو واریته نسبت به سبوس گندم دارای ماده خشک، خاکستر خام، الیاف نامحلول در شوینده اسیدی، کربوهیدرات غیرالیافی، نشاسته، لیگنین و سیلیس بالاتر (0001/0=P) و ماده آلی، پروتئین خام، چربی خام (0001/0=P) و الیاف نامحلول در شوینده خنثی (0033/0=P) کمتری بود. درصد ماده آلی و پروتئین خام در سبوس برنج شیرودی نسبت به سبوس برنج طارم هاشمی بالاتر و درصد سیلیس آن کمتر بود. پتانسیل تولید گاز در تیمارهای حاوی سبوس برنج به‌ویژه سبوس رقم طارم هاشمی به‌طور معنی‌داری کاهش یافت (0001/0=P). ثابت نرخ تجزیه در تیمارهای سبوس برنج به‌طور معنی‌داری کاهش یافت (0148/0=P)، هرچند در تیمارهای مخلوط سبوس گندم و سبوس برنج تفاوت معنی‌داری با تیمار سبوس گندم نشان نداد. فراسنجه‌های تولید گاز شامل ماده آلی قابل‌هضم، انرژی قابل متابولیسم، اسیدهای چرب زنجیر کوتاه و توده میکروبی در تیمارهای حاوی سبوس برنج به‌ویژه رقم طارم هاشمی به‌طور معنی‌داری نسبت به سبوس گندم کاهش یافت (0001/0=P). از فراسنجه‌‌های تجزیه‌‌پذیری، تنها بخش‌ تند تجزیه در تیمارهای سبوس برنج نسبت به سبوس گندم کاهش یافت (05/0>P). سایر فراسنجه‌های تجزیه‌پذیری ماده خشک و پروتئین خام تفاوت معنی‌داری بین تیمارهای آزمایشی نداشتند.
نتیجه‌گیری: ترکیبات شیمیایی می‌توانند روی کیفیت سبوس برنج و فراسنجه‌های تولید گاز و تجزیه‌پذیری تاثیرگذار باشند. در نتیجه پتانسیل تولید گاز و فراسنجه‌های تخمینی آن در تیمارهای حاوی سبوس برنج به‌ویژه رقم طارم هاشمی کاهش یافت. با این حال، مخلوط سبوس‌ برنج با سبوس گندم تأثیر منفی بر فراسنجه‌های تخمیر شکمبه‌ای نداشت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Determination of the nutritional value of rice bran of different varieties by gas production method and ruminal degradability

نویسندگان [English]

  • Parisa Tahernezhad Zidehi 1
  • Asadollah Teimouri Yansari 2
  • Yadolah Chashnidel 2
1 Department of Animal Science, Faculty of Animal Science and Aquaculture, Sari Agriculture and Natural Resources University (SANRU), Mazandaran, Iran.
2 Department of Animal Science, Faculty of Animal Science and Aquaculture, Sari Agriculture and Natural Resources University (SANRU), Mazandaran, Iran
چکیده [English]

Background and Objective: The increasing price of animal feed and the limited availability of arable land make it necessary to explore alternative sources of animal feed. In Asia, the most abundant agricultural by-product is rice bran. However, its use on a large scale has been limited due to the lack of awareness among farmers and the lack of access to nutritional information on the bran of local rice varieties. The nature and chemical composition of rice bran depend on the variety, milling system, and type of processing. These differences can affect the degradability, gas production, and nutrient digestibility, and consequently, the feeding behaviors and performance of livestock. Shiroodi and Hashemi rice varieties are cultivated in abundance in Gilan and Mazandaran, and the bran of these varieties is available in these regions. Therefore, the aim of this experiment was to compare wheat bran with rice bran (varieties Shiroodi and Tarom Hashemi) and a mixture of these brans in terms of chemical composition, ruminal degradability, gas production parameters and estimation of digestibility.
Materials and Methods: This experiment was conducted in a completely randomized design using 3 fistulated Zel breed sheep with a mean weight of about 41 kg and a mean age of about 15 months, with 6 times and 5 replications at the research farm of Sari University of Agriculture and Natural Resources. The experimental treatments included 1) wheat bran, 2) rice bran of Shiroodi variety, 3) rice bran of Tarom Hashemi variety, 4) a mixture of rice bran of Shiroodi and Tarom Hashemi varieties, 5) a mixture of wheat bran and rice bran of Shiroodi variety and 6) a mixture of wheat bran and rice bran of Tarom Hashemi variety. The chemical compositions of processed rice bran (without oil) and wheat bran were measured according to standard methods. To determine the gas production, the volume of gas produced by the experimental treatments was recorded at times 0, 2, 4, 6, 8, 12, 24, 36, 48, 72 and 96 hours, and the gas production potential and estimated gas production parameters were calculated from the volume of gas produced based on 200 mg of dry matter over 24 hours. The dry matter and crude protein degradability parameters were determined by the nylon bag method after 0, 2, 4, 6, 12, 24, 36, 48, 72 and 96 hours. The effective degradability of the samples was also calculated at a passage rate of 0.02, 0.05, 0.08.
Results: Rice bran in both varieties had higher DM, ash, ADF, NFC, starch, lignin, and silica (P=0.0001) and lower OM, CP, EE (P=0.0001) and NDF (P=0.0033) than wheat bran. Organic matter and crude protein in Shirodi rice bran were higher than Tarom Hashemi rice bran, and its silica was lower. The gas production potential in treatments containing rice bran, especially the bran of the Tarom Hashemi variety, was significantly reduced (P=0.0001). Constant rate of degradation in rice bran treatments was significantly reduced (P=0.0148), although in the mixed treatments of wheat bran and rice bran, it did not show a significant difference with the wheat bran treatment. Gas production parameters including digestible organic matter, metabolizable energy, short chain fatty acids and microbial mass were significantly reduced in treatments containing rice bran, especially the Tarom Hashemi variety, compared to wheat bran (P=0.0001). Of the degradability parameters, only the rapidly degraded fraction was reduced in rice bran treatments compared to wheat bran (P<0.05). Other degradability parameters of dry matter and crude protein did not differ significantly between the experimental treatments.
Conclusion: Chemical compounds can affect the quality of rice bran and gas production and degradability parameters.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Degradability
  • Gas production
  • Shiroodi rice bran
  • Tarom Hashemi rice bran