دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان نشریه پژوهش‌ در نشخوار کنندگان 2345-4253 14 2 2026 08 23 Effects of Rumen-Protected Methionine on Milk Production Performance, Feed Efficiency, and Economic Parameters in Early Lactation Dairy Cows Under Heat Stress بررسی اثر متیونین محافظت‌شده بر عملکرد تولید شیر، بازدهی خوراک و برآورد اقتصادی در گاوهای اوایل دوره شیردهی تحت تنش حرارتی 1 14 7801 10.22069/ejrr.2025.23659.2009 FA سید امیر حسینی راد دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه دام، گروه علوم دامی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران فرهنگ فاتحی استادیار گروه علوم دامی، دانشکده علوم و مهندسی کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج 0000-0003-3262-5841 کامران رضا یزدی گروه علوم دامی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران مصطفی صادقی گروه علوم دامی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران Journal Article 2025 05 13 Background and Objective: Heat stress is a fundamental challenge in dairy cattle production in hot regions, particularly during early lactation, causing reduced feed intake, metabolic disorders, and decreased milk production. This stress also disrupts the metabolism of proteins and essential amino acids. Methionine, the limiting essential amino acid in dairy cow diets, plays a key role in protein synthesis, energy metabolism, and metabolic health, but its bioavailability is limited due to ruminal degradation. Under heat stress conditions, the requirement for specific amino acids such as methionine may increase due to metabolic changes and increased need for antioxidants (such as glutathione, in which methionine plays a role in synthesis). However, limited information exists regarding the effects of rumen-protected methionine on the performance of early lactation dairy cows under heat stress. Rumen-protected methionine, which is resistant to microbial degradation in the rumen, can improve milk production, protein percentage, and feed efficiency. Under heat stress conditions, methionine requirements likely increase due to metabolic changes and increased antioxidant needs. This research was conducted to investigate the effect of rumen-protected methionine on milk production performance and economic parameters in early lactation Holstein cows under heat stress.<br />Materials and Methods: This study used 24 lactating Holstein cows (12 cows per treatment) with average days in milk (91 ± 12), milk production (37 ± 3), and parity (2.4 ± 0.1) at the University of Tehran research farm. The present study was conducted using repeated measures designs with 2 experimental treatments including control treatment: basal diet (containing zero levels of rumen-protected methionine) and methionine treatment: basal diet plus methionine (containing 25 grams of rumen-protected methionine per day per lactating cow).<br />Results: Results showed that raw milk production (37 vs. 34.8 liters per day) (P < 0.05) and energy-corrected milk (38.8 vs. 35.8 liters per day) (P < 0.05) were significantly higher for cows receiving rumen-protected methionine compared to the control group. Feed efficiency calculated based on raw milk, fat-corrected milk, and energy-corrected milk was significantly higher in the methionine group. Regarding milk composition, fat percentage (3.42 vs. 3.18 percent) and total milk solids (12.9 vs. 11.1 percent) significantly increased in the methionine-containing treatment. Milk fat yield (1.32 vs. 1.17 kg per day) and total milk solids yield (4.97 vs. 4.10 kg per day) were also significantly higher in the rumen-protected methionine group. Economic parameters showed that milk sales revenue for the methionine treatment compared to the control treatment (13.44 vs. 12.99 US$) was significantly higher (P< 0.02), and income over feed cost for the methionine treatment compared to the control treatment (5.86 vs. 5.33 US$) was also significantly higher (P<0.03). In fact, daily consumption of 50 grams of methionine supplement equivalent to 0.53 US$ per cow generated profit for the farmer.<br />Conclusion: The use of rumen-protected methionine in early lactation dairy cow diets can be considered as an ideal additive in nutritional management of early lactation dairy cows under heat stress due to improved milk production and composition as well as improved economic parameters. سابقه و هدف: تنش حرارتی چالشی اساسی در پرورش گاوهای شیری مناطق گرم است که به ویژه در اوایل دوره شیردهی، باعث کاهش مصرف خوراک، اختلالات متابولیکی و افت تولید شیر می‌شود. این تنش همچنین متابولیسم پروتئین و اسیدهای آمینه ضروری را مختل می‌کند. متیونین، اسیدآمینه ضروری محدودکننده در جیره گاوهای شیری، در سنتز پروتئین، متابولیسم انرژی و سلامت متابولیکی نقش کلیدی دارد، اما به دلیل تخریب در شکمبه، دسترسی زیستی آن محدود است. در شرایط تنش حرارتی، نیاز به اسیدهای آمینه خاص مانند متیونین ممکن است به دلیل تغییرات متابولیکی و افزایش نیاز به آنتی‌اکسیدان‌ها (مانند گلوتاتیون که متیونین در سنتز آن نقش دارد) افزایش یابد. بااین‌حال، اطلاعات محدودی درباره اثرات متیونین محافظت‌شده بر عملکرد گاوهای شیری اوایل دوره شیردهی تحت تنش حرارتی وجود دارد. متیونین محافظت‌شده، که در برابر تخریب میکروبی شکمبه مقاوم است، می‌تواند تولید شیر، درصد پروتئین و کارایی تغذیه‌ای را بهبود بخشد. در شرایط تنش حرارتی، نیاز به متیونین احتمالاً به دلیل تغییرات متابولیکی و افزایش نیاز به آنتی‌اکسیدان‌ها افزایش می‌یابد. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر متیونین محافظت‌شده بر عملکرد تولید شیر و نیز فراسنجه های اقتصادی در گاوهای هلشتاین اوایل دوره شیردهی تحت تنش حرارتی انجام شده است. <br />مواد و روش ها: در این مطالعه از 24 رأس گاو شیرده هلشتاین (12 راس گاو به ازای هر تیمار) با میانگین روزهای شیردهی (12± 91) و تولید شیر (3± 37) و تعداد زایش( 1/0 ± 4/2) در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه تهران استفاده شد. همچنین مطالعه حاضر در قالب طرح های اندازه گیری مکرر (Repeated Measures Designs) با 2 تیمار آزمایشی شامل تیمار شاهد: جیره پایه (حاوی سطوح صفر متیونین محافظت شده) و تیمار متیونین: جیره پایه به همراه متیونین (حاوی 25 گرم متیونین محافظت‌شده در روز به ازای هر راس گاو شیرده) انجام گرفت.<br />یافته ها: نتایج نشان داد که تولید شیر خام (8/34 در مقابل 37 لیتر در روز) (05/0>P) و شیر تصحیح‌شده برای انرژی (8/38 در مقابل 8/35 لیتر در روز) (05/0>P) برای گاوهای دریافت‌کننده متیونین محافظت‌شده در مقایسه با گروه شاهد بطور معنی داری بیشتر بود. همچنین بازدهی خوراک محاسبه‌شده بر اساس شیرخام، شیر تصحیح‌شده برای چربی و شیر تصحیح‌شده برای انرژی در گروه متیونین به‌طور معنی‌داری بالاتر بود. از نظر ترکیبات شیر، درصد چربی (42/3 در مقابل 18/3 درصد) و کل مواد جامد شیر (9/12 در مقابل 1/11 درصد) در تیمار حاوی متیونین به‌طور معنی‌داری افزایش یافت (01/0>P). مقدار چربی شیر (32/1 در مقابل 17/1 کیلوگرم در روز) و مقدار کل مواد جامد شیر (97/4 در مقابل 10/4 کیلوگرم در روز) نیز در گروه دریافت‌کننده متیونین محافظت‌شده به‌طور معنی‌داری بیشتر بود (01/0>P). همچنین فراسنجه های اقتصادی نشان داد که درآمد حاصل از فروش شیر برای تیمار حاوی متیونین در مقایسه با تیمار شاهد بطور معنی داری بیشتر بود (44/13 در مقابل 96/12 دلار) (02/0>P) و فراسنجه درآمد مازاد بر هزینه خوراک برای تیمار حاوی متیونین در مقایسه با تیمار شاهد نیز بطور معنی داری بالاتر بود (86/5 در مقابل 33/5 دلار) (03/0>P) و در واقع مصرف روزانه 50 گرم مکمل متیونین معادل 53/0 دلار به ازای هر راس گاو برای دامدار سود ایجاد کرده بود. <br />نتیجه گیری: استفاده از متیونین محافظت‌شده در جیره گاوهای اوایل دوره شیردهی به دلیل بهبود تولید و ترکیبات شیر و نیز بهبود فراسنجه های اقتصادی می تواند به عنوان یک افزودنی ایده‌آل در مدیریت تغذیه گاوهای اوایل دوره شیردهی تحت تنش حرارتی مدنظر قرار گیرد. https://ejrr.gau.ac.ir/article_7801_3097165363050b36fef00d98a1c04b7d.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان نشریه پژوهش‌ در نشخوار کنندگان 2345-4253 14 2 2026 08 23 The use of organic acids and bacterial additives and their effect on the chemical properties and digestibility of corn silage تاثیر استفاده از اسیدهای آلی و افزدنی‌های باکتریایی و تاثیر آن بر خصوصیات شیمیایی و قابلیت هضم سیلاژ ذرت 15 34 7710 10.22069/ejrr.2026.24169.2024 FA سیروس جلییان دانشگاه ایلام فرشید فتاح نیا دانشگاه ایلام مهدی بهرامی یکدانگی عضو هیات علمی موسسه تحقیقات علوم دامی کشور پیروز شاکری موسسه علوم دامی محمد شمس اللهی دانشگاه ایلام علی مصطفی طهرانی هیات علمی مرضیه قدمی کوهستانی تحقیق و توسعه کیمیازیم Journal Article 2025 10 14 ABSTRACT<br />Background and objectives: Ensiling high-moisture forages is one of the most effective methods for preserving feed for ruminants animals. Corn forage, due to its high starch content and low buffering capacity, is considered a suitable candidate for silage production. However, excessive moisture during ensiling can promote the growth of undesirable bacteria, increase effluent production, reduce nutritional quality, and contribute to environmental pollution. The use of organic acid and bacterial additives is among the practical strategies to improve the ensiling process, minimize nutrient losses, and enhance the aerobic stability of the final product.<br />Materials and Methods: Experimental silages were 1- corn silage without OA and BA (Con), 2- corn silage contained 1 L/ton fresh forage of OA with 1:6 dilution rate (OA-1), 3- corn silage contained 1 L/ton fresh forage of OA with 1:8 dilution rate (OA-2), 4- corn silage contained Lacobacillus plantarum and Pediococcus acidilactici at 100000 cfu/g fresh forage (BA-1) and 5- corn silage contained Lacobacillus plantarum and Pediococcus acidilactici at 200000 cfu/g fresh forage (BA-2). All silos were opened after 90 d ensiling and their characteristics were assessed. <br />Results: The Con silage gad higher DM and lower crude fat (CF) and starch contents than other silages (P<0.01). Crude protein (CP), NDF and acid detergent fiber (ADF) contents of BA-1 were higher compared to other silages (P<0.01). The Con silage had lower pH and NH3-N content than other silages (P<0.01). The highest acetate and propionate contents were observed in BA-1 and OA-1, respectively (P<0.01). The content of butyrate and lactate were higher in OA-1 silage compared to other silages (P<0.01). Digestibility of DM was higher in OA-1 and BA-2 silages than others (P<0.01). The BA-2 silage had higher NDF digestibility compared to other silages (P<0.01). Effluent production did not influence by OA and BA (P>0.05). The highest fleig point was observed in Con silage (P<0.01). <br />Conclusion: In conclusion, according to these results addition of Lacobacillus plantarum and Pediococcus acidilactici at 200000 cfu/g fresh forgae compared to it at 100000 cfu/g fresh forgae and different levels of OA had better effects on quality and nutrient digestibility of corn silage.<br />Materials and Methods: Experimental silages were 1- corn silage without OA and BA (Con), 2- corn silage contained 1 L/ton fresh forage of OA with 1:6 dilution rate (OA-1), 3- corn silage contained 1 L/ton fresh forage of OA with 1:8 dilution rate (OA-2), 4- corn silage contained Lacobacillus plantarum and Pediococcus acidilactici at 100000 cfu/g fresh forage (BA-1) and 5- corn silage contained Lacobacillus plantarum and Pediococcus acidilactici at 200000 cfu/g fresh forage (BA-2). All silos were opened after 90 d ensiling and their characteristics were assessed. <br />Results: The Con silage gad higher DM and lower crude fat (CF) and starch contents than other silages (P<0.01). Crude protein (CP), NDF and acid detergent fiber (ADF) contents of BA-1 were higher compared to other silages (P<0.01). The Con silage had lower pH and ammonia-N content than other silages (P<0.01). The highest acetate and propionate contents were observed in BA-1 and OA-1, respectively (P<0.01). The content of butyrate and lactate were higher in OA-1 silage compared to other silages (P<0.01). Digestibility of DM was higher in OA-1 and BA-2 silages than others (P<0.01). The BA-2 silage had higher NDF digestibility compared to other silages (P<0.01). <br />Conclusion: In conclusion, according to these results addition of Lacobacillus plantarum and Pediococcus acidilactici at 200000 cfu/g fresh forgae compared to it at 100000 cfu/g fresh forgae and different levels of OA had better effects on quality and nutrient digestibility of corn silage. سابقه و هدف: سیلو کردن علوفه‌های با رطوبت بالا یکی از روش‌های مؤثر نگهداری خوراک دام‌های نشخوارکننده است. علوفه ذرت به‌دلیل محتوای بالای نشاسته و ظرفیت بافری پایین، گزینه‌ای مناسب برای تهیه سیلو محسوب می‌شود. با این حال، رطوبت بالا در زمان سیلو کردن می‌تواند موجب رشد باکتری‌های نامطلوب، تولید پساب، کاهش کیفیت تغذیه‌ای و آلودگی محیط زیست شود. استفاده از افزودنی‌های اسیدی و باکتریایی از جمله راهکارهای مؤثر برای بهبود فرآیند سیلو کردن، کاهش اتلاف مواد مغذی و افزایش پایداری هوازی محصول نهایی است. هدف این مطالعه بررسی اثر سطوح مختلف افزودنی اسیدی (اسید استیک، فورمیک و پروپیونیک) و باکتریایی (لاکتوباسیلوس پلانتاروم و پدیوکوکوس اسیدیلاکتیکی) بر ترکیب شیمیایی، غلظت اسیدهای چرب کوتاه زنجیر و نیتروژن آمونیاکی، تولید پساب و قابلیت هضم ماده خشک و الیاف شوینده خنثی علوفه ذرت سیلو شده بود. <br />مواد و روش‌ها: سیلوهای آزمایشی شامل تیمار اول: سیلاژ بدون افزودنی اسیدی و باکتریایی (شاهد)، تیمار دوم: سیلاژ حاوی 1 لیتر اسید آلی در تن علوفه تازه با رقت 1 به 6، تیمار سوم: سیلاژ حاوی 1 لیتر اسید آلی در تن علوفه تازه با رقت 1 به 8، تیمار چهارم: سیلاژ حاوی 100000 cfu لاکتوباسیلوس پلانتاروم و پدیدکوکوس اسیدیلاکتیکی در هر گرم علوفه تازه و تیمار پنجم: سیلاژ حاوی 200000 cfu لاکتوباسیلوس پلانتاروم و پدیدکوکوس اسیدیلاکتیکی در هر گرم علوفه تازه بودند. در سیلوها پس از 90 روز باز و ویژگی‌های آنها بررسی شد. داده‌های حاصل در قالب طرح کاملاً تصادفی با 5 تیمار و سه تکرار برای هر تیمار و براساس رویه GLM نرم افزار آماری SAS و با استفاده از مدل آماری زیر تجزیه واریانس شدند.<br />یافته‌ها: سیلوی شاهد در مقایسه با سیلوهای حاوی افزودنی اسیدی و باکتریایی دارای محتوی ماده خشک بیشتر و محتوی عصاره اتری و نشاسته کمتری بود (01/0>P). محتوی پروتئین خام و الیاف شوینده خنثی و اسیدی در سیلوی حاوی 100000 cfu لاکتوباسیلوس پلانتاروم و پدیدکوکوس اسیدیلاکتیکی در مقایسه با سایر سیلوها بیشتر بود (01/0>P). سیلوی شاهد در مقایسه با سایر سیلوها دارای pH و غلظت نیتروژن آمونیاکی پایین‌تری بود (01/0>P). بیشترین غلظت استات و پروپیونات به ترتیب در سیلوی حاوی 100000 cfu لاکتوباسیلوس پلانتاروم و پدیدکوکوس اسیدیلاکتیکی و سیلوی حاوی افزودنی اسیدی با رقت 1 به 8 مشاهده شد (01/0>P). غلظت بوتیرات و لاکتات در سیلوی حاوی افزودنی اسیدی با رقت 1 به 6 در مقایسه با سایر سیلوها بیشتر بود (01/0>P). قابلیت هضم ماده خشک در سیلوی حاوی افزودنی اسیدی با رقت 1 به 6 و سیلوی حاوی 200000 cfu لاکتوباسیلوس پلانتاروم و پدیدکوکوس اسیدیلاکتیکی در مقایسه با سایر سیلوها بیشتر بود (01/0>P). سیلوی حاوی 200000 cfu لاکتوباسیلوس پلانتاروم و پدیدکوکوس اسیدیلاکتیکی در مقایسه با سایر سیلوها دارای قابلیت هضم الیاف شوینده خنثی بیشتری بود (01/0>P). میزان تولید پساب سیلوهای آزمایشی تحت تاثیر سطوح مختلف افزودنی اسیدی و باکتریایی قرار نگرفت (05/<P). بالاترین نقطه فلیگ در سیلوی شاهد مشاهده شد (01/0>P). <br />نتیجه‌گیری: در کل، با توجه به این نتایج افزودن 200000 cfu لاکتوباسیلوس پلانتاروم و پدیدکوکوس اسیدیلاکتیکی در مقایسه با دوز 100000 آن و افزودنی اسیدی در سطوح مختلف تاثیر بیشتری بر کیفیت و قابلیت هضم ماده خشک و الیاف شوینده خنثی سیلاژ داشت. https://ejrr.gau.ac.ir/article_7710_8a47dfbbb9a8381600a00b297729c7db.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان نشریه پژوهش‌ در نشخوار کنندگان 2345-4253 14 2 2026 08 23 The effect of vitamin and mineral supplementation injection in late pregnancy on performance and inflammatory indices of Dalagh ewes اثر تزریق مکمل‌های ویتامینی و معدنی در اواخر دوره آبستنی بر عملکرد و شاخص‌های التهابی میش‌های دالاق 35 53 7711 10.22069/ejrr.2025.24229.2026 FA حسین عمرانی 1 استادیار بخش پژوهش های بیوتکنولوژی، موسسه تحقیقات علوم دامی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج ، ایران. رایانامه: محمد اسدی گروه تغذیه دام و طیور، دانشکده علوم دامی، دانشگاه گرگان غلامعلی هلاکو 3 گروه تحقیقات علوم دامی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. رایانامه: flowermino@gmail.com آیدا تیموری 4 دانشجو دوره دکتری، گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. رایانامه: teymouriayda2000@gmail.com Journal Article 2025 10 31 The transition period in ewes, which usually lasts three weeks before and three weeks after parturition, is one of the most critical physiological stages during the reproductive cycle. During this period, the ewes undergo extensive metabolic and hormonal changes that are necessary to prepare the body for parturition and the onset of lactation. Late pregnancy is associated with reduced feed intake and increased energy requirements due to rapid fetal growth and mammary gland development. This mismatch between energy intake and requirements leads to negative energy balance (NEB), which results in the mobilization of body fat stores and an increase in the concentration of non-esterified fatty acids (NEFA) and beta-hydroxybutyrate (BHBA) in the blood. These changes predispose to the development of ketosis, fatty liver, and preeclampsia in ewes. Negative energy balance also increases the production of reactive oxygen species (ROS) and oxidative stress, which weakens the immune system and increases the risk of inflammation and metabolic and infectious diseases. As a result, colostrum quality, first milk production and lamb growth are affected. In these conditions, vitamins and minerals, especially those with antioxidant properties, play an important role in reducing oxidative stress and maintaining immune health. Adequate and balanced supply of these micronutrients during the transition period improves the immune response, reduces the incidence of metabolic disorders and increases production performance. Therefore, targeted nutrition rich in antioxidants during the transition period is crucial for the health and productivity of ewes. <br />Materials and Methods: The present study was conducted to investigate the effect of vitamin and mineral supplementation injection in late pregnancy on performance, digestibility, milk production, and inflammatory indices of Dalagh ewes. The study used 40 Dalagh ewes with a mean weight of 42 ± 3.7 kg, which were divided into four treatments and ten replications in a completely randomized design in late pregnancy. The experimental treatments included: 1) control group (no vitamin and mineral supplementation injection), 2) ewes receiving injectable vitamin supplementation, 3) ewes receiving injectable mineral supplementation, and 4) ewes receiving simultaneously injectable vitamin and mineral supplementation. To determine the amount of dry matter consumed daily, the after-feed was collected and weighed before the new feed was fed. The amount of milk production and composition were measured and recorded. To measure the digestibility of the ewes, fecal and feed samples were collected in the last five days of the experiment to determine the digestibility of dry matter, organic matter, crude protein, ether extract and neutral detergent insoluble fiber. To measure inflammatory indices and blood antioxidant status,<br />Results: The results of the effect of mineral and vitamin injection in late pregnancy showed that minerals and vitamins improved the final weight and feed consumption of ewes after calving, and the highest feed consumption was for ewes injected with minerals and vitamins simultaneously (P<0.05). Also, minerals and vitamins improved the digestibility of dry matter and neutral detergent insoluble fiber in ewes (P<0.05). On the other hand, minerals and vitamins had no effect on the amount of milk production, protein, fat, and lactose in ewes. On the other hand, mineral and vitamin injection reduced BHBA, NEFA, ROS, and OSI and increased SAC in ewes at all three times (P<0.05). The greatest improvement in NEFA at all times, ROS before calving and on the day of calving, and SAC and OSI before calving were related to ewes receiving minerals and vitamins simultaneously.<br />Conclusion: Considering the improvement in weight performance, digestibility, and inflammatory markers of ewes, simultaneous injection of minerals and vitamins is recommended for ewes in late pregnancy. سابقه و هدف: دوره انتقال در میش‌ها، که معمولاً سه هفته پیش و سه هفته پس از زایش را دربر می‌گیرد، یکی از بحرانی‌ترین مراحل فیزیولوژیکی در طول چرخه تولیدمثل است. در این دوره، میش با تغییرات گسترده متابولیکی و هورمونی مواجه می‌شود که برای آماده‌سازی بدن جهت زایش و آغاز شیردهی ضروری است. اواخر آبستنی با کاهش مصرف خوراک و افزایش نیاز انرژی به‌دلیل رشد سریع جنین و توسعه غده پستانی همراه است. این ناهماهنگی میان دریافت و نیاز انرژی منجر به تعادل منفی انرژی (NEB) می‌شود که نتیجه آن بسیج ذخایر چربی بدن و افزایش غلظت اسیدهای چرب غیراستریفیه (NEFA) و بتاهیدروکسی‌بوتیرات (BHBA) در خون است. این تغییرات زمینه‌ساز بروز کتوز، کبد چرب و مسمومیت بارداری در میش‌ها می‌گردد. تعادل منفی انرژی همچنین سبب افزایش تولید گونه‌های فعال اکسیژن (ROS) و استرس اکسیداتیو می‌شود که با تضعیف سیستم ایمنی، خطر بروز التهاب و بیماری‌های متابولیک و عفونی را افزایش می‌دهد. در نتیجه، کیفیت آغوز، تولید شیر اولیه و رشد بره‌ها تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد. در این شرایط، ویتامین‌ها و مواد معدنی به‌ویژه آن‌هایی که خاصیت آنتی‌اکسیدانی دارند، نقش مهمی در کاهش استرس اکسیداتیو و حفظ سلامت ایمنی ایفا می‌کنند. تأمین کافی و متعادل این ریزمغذی‌ها در دوره انتقال، موجب بهبود پاسخ ایمنی، کاهش بروز اختلالات متابولیکی و افزایش عملکرد تولیدی می‌شود. بنابراین، تغذیه هدفمند و غنی از آنتی‌اکسیدان‌ها در دوره انتقال برای سلامت و بهره‌وری میش‌ها حیاتی است<br />.مواد و روش ها: پژوهش حاضر به‌منظور بررسی اثر تزریق مکمل‌های ویتامینی و معدنی در اواخر دوره آبستنی بر عملکرد، قابلیت‌هضم، تولید شیر و شاخص‌های التهابی میش‌های دالاق با استفاده از 40 رأس میش نژاد دالاق با میانگین وزن 7/3 ± 42، در اواخر دوره آبستنی به چهار تیمار و ده تکرار در قالب طرح کامل تصادفی تقسیم شدند. تیمارهای آزمایشی شامل: 1) گروه شاهد (عدم تزریق مکمل ویتامینی و معدنی)، 2) میش‌های دریافت‌کننده مکمل ویتامینی تزریقی، 3) میش‌های دریافت‌کننده مکمل معدنی تزریقی و 4) میش‌های دریافت‌کننده همزمان مکمل ویتامینی و معدنی تزریقی بود. جهت تعیین مقدار ماده خشک مصرفی روزانه پیش از وعده خوراک جدید پس‌آخور جمع‌آوری و توزین می‌شد. مقدار تولید و ترکیبات شیر اندازه‌گیری و ثبت گردید. جهت اندازه‌گیری قابلیت‌هضم میش‌ها، نمونه‌های مدفوع و خوراک در پنج روز پایانی آزمایش جمع‌آوری شد تا قابلیت هضم ماده خشک، ماده آلی، پروتئین خام، عصاره اتری و فیبر نامحلول در شوینده خنثی تعیین گردد. جهت اندازه‌گیری شاخص‌های التهابی و وضعیت آنتی‌اکسیدانی خون از 6 تکرار هر تیمار در روزهای 7 پیش از زایش، روز زایش و 7 روز پس از زایش خونگیری انجام شد.<br />یافته ها: نتایج حاصل از تأثیر تزریق مواد معدنی و ویتامین در اواخر بارداری نشان داد که مواد معدنی و ویتامین‌ها سبب بهبود وزن نهایی و مصرف خوراک پس از زایش میش‌ها شد و بیشترین مصرف خوراک برای میش‌های تزریق شده با مواد معدنی و ویتامین‌ها به‌صورت همزمان بود (05/0>P). همچنین، مواد معدنی و ویتامین‌ها سبب بهبود قابلیت‌هضم ماده خشک و فیبر نامحلول در شوینده خنثی میش‌ها شد (05/0>P). از طرفی، مواد معدنی و ویتامین‌ها تأثیری بر مقدار تولید، پروتئین، چربی و لاکتوز شیر میش‌ها نداشتند. از طرفی، تزریق مواد معدنی و ویتامین‌ها سبب کاهش BHBA، NEFA، ROS و OSI و افزایش SAC میش‌ها در هر سه زمان شد (05/0>P). بیشترین بهبود NEFA در همه زمان‌ها، ROS در پیش از زایش و روز زایش و SAC و OSI در پیش از زایش، مربوط به میش‌های دریافت‌کننده مواد معدنی و ویتامین‌ها به‌صورت همزمان بود. <br />نتیجه‌گیری: با توجه به بهبود عملکرد وزنی، قابلیت‌هضم و شاخص‌خای التهابی میش‌ها، تزریق مواد معدنی و ویتامین‌ها به‌صورت همزمان در اواخر دوره آبستنی به میش‌ها توصیه می‌گردد. https://ejrr.gau.ac.ir/article_7711_491774046b8f5bb3bd18fc14a2038442.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان نشریه پژوهش‌ در نشخوار کنندگان 2345-4253 14 2 2026 08 23 Study of Leptin Gene Expression in Muscle and Liver Tissue of Fattening Lambs under the Influence of Dietary Zinc-Methionine Organic Supplement and Calcium Salt of Flaxseed Oil بررسی بیان ژن لپتین بافت ماهیچه و کبد بره پرواری تحت تاثیر مکمل آلی روی-متیونین و نمک کلسیمی روغن کتان جیره 55 70 7712 10.22069/ejrr.2026.24262.2028 FA محمود نظری گروه علوم دامی، دانشکده علوم دامی و صنایع غذایی دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان سیده زهرا بدوی دانشجوی کارشناسی ارشد ژنتیک و اصلاح نژاد دام -گروه علوم دامی –دانشکده علوم دامی و صنایع غذایی -دانشگاه علوم کشاورزی و منابع سپیده رستمی دانش آموخته دکتری ژنتیک و اصلاح نژاد دام- گروه علوم دامی –دانشکده علوم دامی و صنایع غذایی -دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان Journal Article 2025 11 08 Objective: Sheep production, as a fundamental component of the livestock industry, plays a vital role in supplying animal protein worldwide. Growth efficiency and productive performance are key factors determining profitability in this sector. The leptin–melanocortin system (LMS) acts as a major regulatory pathway that governs energy balance, appetite, and body metabolism. The leptin gene, a central element of this system, influences feed intake, energy homeostasis, and lipid metabolism, thereby affecting growth and nutritional status in animals. Recent studies have demonstrated that supplementing diets with unsaturated fatty acid sources such as calcium salts of flaxseed oil can enhance energy utilization and modulate the expression of growth-related genes, ultimately improving animal performance. Moreover, the organic zinc–methionine complex plays a significant role in protein metabolism, enzyme activity, and the regulation of growth and energy-associated hormones, contributing to improved daily weight gain and feed efficiency in ruminants. Therefore, this study aims to evaluate the combined effects of dietary supplementation with calcium salts of flaxseed oil and organic zinc–methionine on leptin gene expression in the liver and muscle tissues of sheep.<br />Method: In this study, forty-four male Arabic lambs aged two to three months were used in a 2×2 factorial experiment arranged in a completely randomized design. The experiment consisted of four dietary treatments with eleven replicates per group: (1) a basal diet without any supplement (control), (2) the basal diet supplemented with 0.083% zinc–methionine (equivalent to 100 mg Zn/kg DM), (3) the basal diet containing 3% calcium salts of flaxseed oil, and (4) the basal diet including both 3% calcium salts of flaxseed oil and 0.083% zinc–methionine. At the end of the 94-day feeding trial, three lambs from each treatment were slaughtered, and liver and muscle samples were collected for leptin gene expression analysis. The collected tissues were immediately frozen in liquid nitrogen and stored at −80°C until further molecular assays. Total RNA extraction and cDNA synthesis were performed according to the manufacturer’s protocols of commercial kits. Leptin gene expression was quantified by the real-time qPCR, with GAPDH used as the reference gene. Relative gene expression levels were calculated using the 2−ΔΔCT method. The obtained data were statistically analyzed using SAS software (version 9.4), and treatment means were compared by the LSD test.<br />Results: The results indicated that dietary supplementation with calcium salts of flaxseed oil significantly downregulated leptin gene expression in the liver (P < 0.01), while no significant effect was observed in muscle tissue (P > 0.05). In contrast, the inclusion of zinc–methionine significantly increased leptin gene expression in both liver and muscle tissues (P < 0.01). Moreover, the combined supplementation of zinc–methionine and calcium salts of flaxseed oil did not cause any significant alteration in leptin gene expression compared with the control group (P > 0.05).<br />Conclusions: The overall findings of this study demonstrate that the type and combination of dietary supplements can markedly influence the genetic regulation of energy metabolism in sheep. The observed downregulation of leptin gene expression following omega-3 fatty acid supplementation, contrasted with its upregulation upon zinc–methionine administration, highlights the critical role of nutritional balance in modulating molecular pathways involved in growth and metabolism. Increasing leptin gene expression with zinc-methionine supplementation may help maintain energy balance and prevent excessive fat storage. At the same time, the calcium salt of flaxseed oil may promote fat storage by reducing leptin levels. The interaction between these two nutritional factors underscores the complexity of dietary regulation at the genetic and physiological levels and emphasizes the need for further investigations at molecular and systemic scales to better elucidate the underlying regulatory mechanisms. هدف: تولید گوسفند، نقشی مهم در تأمین پروتئین حیوانی در جهان دارد. بازده رشد و عملکرد تولیدی از عوامل کلیدی تأثیرگذار بر بهره‌وری در این صنعت هستند. سیستم لپتین–ملانوکورتین (LMS) به‌عنوان یکی از مسیرهای تنظیمی اصلی، در کنترل تعادل انرژی، اشتها و متابولیسم بدن نقش دارد. ژن لپتین از عناصر کلیدی این مسیر است که با تنظیم مصرف خوراک، تعادل انرژی و متابولیسم چربی، رشد و وضعیت تغذیه‌ای دام را تحت تأثیر قرار می‌دهد. پژوهش‌های اخیر نشان داده‌اند که استفاده از منابع غنی از اسیدهای چرب غیراشباع مانند نمک کلسیمی روغن کتان می‌تواند از طریق بهبود بازده انرژی و تنظیم بیان ژن‌های مرتبط با رشد، در افزایش عملکرد حیوان مؤثر باشد. علاوه بر این، مکمل آلی روی–متیونین به‌دلیل نقش آن در متابولیسم پروتئین، فعالیت آنزیم‌های رشد و تنظیم ترشح هورمون‌های مرتبط با انرژی، توانایی بهبود افزایش وزن روزانه و کارایی خوراک در نشخوارکنندگان را دارد. لذا، هدف از این پژوهش بررسی بیان ژن لپتین در بافت‌های کبد و ماهیچه بره های پرواری تحت تاثیر نمک کلسیمی روغن کتان و مکمل آلی روی-متیونین جیره غذایی بود.<br />روش پژوهش: در این پژوهش، ۴۴ رأس بره نر نژاد عربی در سنین دو تا سه ماهگی در قالب طرح فاکتوریل ۲×۲ مورد استفاده قرار گرفتند. آزمایش شامل چهار تیمار تغذیه‌ای بود که هر تیمار با ۱۱ تکرار اجرا شد. تیمارها عبارت بودند از: ۱) جیره پایه بدون مکمل (شاهد)، ۲) جیره پایه حاوی 083/۰ درصد مکمل روی–متیونین (معادل ۱۰۰ میلی‌گرم عنصر روی در هر کیلوگرم ماده خشک)، ۳) جیره پایه حاوی ۳ درصد نمک کلسیمی روغن کتان، و ۴) جیره پایه حاوی ترکیب ۳ درصد نمک کلسیمی روغن کتان و 083/۰ درصد مکمل روی–متیونین. پس از پایان دوره 94 روزه، سه بره از هر تیمار کشتار و نمونه‌های بافت کبد و ماهیچه جهت بررسی بیان ژن لپتین تهیه گردیدند. نمونه‌ها بلافاصله در نیتروژن مایع منجمد و در دمای ۸۰- درجه سانتی‌گراد ذخیره شدند. استخراج RNA و سنتز cDNA طبق دستورالعمل کیت‌های تجاری انجام شد و بیان ژن لپتین با روش Real-Time qPCR ارزیابی گردید. میزان بیان نسبی ژن لپتین با استفاده از فرمول -ΔΔCT 2 و با نرمال‌سازی بر اساس ژن مرجع GAPDH محاسبه شد. داده‌های به‌دست‌آمده با نرم‌افزار (9.4) SAS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.<br />یافته ها: نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد، افزودن نمک کلسیمی روغن کتان منجر به کاهش معنی‌دار بیان ژن لپتین در کبد شده (01/0 >P)، اما بر روی بیان آن در ماهیچه اثر معنی‌داری مشاهده نشد (05/0<P). علاوه بر این استفاده از مکمل روی- متیونین باعث افزایش معنی‌دار بیان ژن لپتین در کبد و ماهیچه شد (01/0 >P)، همچنین افزودن همزمان مکمل روی- متیونین و مکمل چربی نمک کلسیمی روغن کتان منجر به تغییر معنی‌دار در بیان ژن‌ مورد نظر نشد (05/0<P).<br />نتیجه گیری: نتایج کلی این پژوهش نشان داد که نوع و ترکیب مکمل‌های تغذیه‌ای می‌تواند به‌طور معنی‌داری بر تنظیم ژنی مرتبط با متابولیسم انرژی در گوسفند اثر بگذارد. کاهش بیان ژن لپتین در اثر مصرف نمک کلسیمی روغن کتان (حاوی اسیدهای چرب امگا ۳ ) و افزایش آن در نتیجه افزودن مکمل روی–متیونین، اهمیت تعادل عناصر غذایی و تأثیر آن‌ها بر مسیرهای مولکولی رشد و متابولیسم را نشان می‌دهد. افزایش بیان ژن لپتین با مصرف مکمل روی-متیونین احتمالا به حفظ تعادل انرژی بدن کمک میکند و از ذخیره سازی بیش از حد چربی جلوگیری میکند. در حالی که مصرف نمک کلسیمی روغن کتان با کاهش لپتین احتمالا منجر به ذخیره چربی خواهد شد. برهمکنش میان این دو منبع تغذیه‌ای بیانگر نقش پیچیده تنظیم تغذیه‌ای در کنترل عملکرد ژنتیکی و فیزیولوژیکی دام بوده و لزوم بررسی‌های بیشتر در سطوح مولکولی و فیزیولوژیکی را برای درک دقیق‌تر سازوکارهای تنظیمی تأکید می‌کند. https://ejrr.gau.ac.ir/article_7712_3d32ace58adfc34f7e32f872145e6af2.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان نشریه پژوهش‌ در نشخوار کنندگان 2345-4253 14 2 2026 08 23 Effects of Different Fat Sources on Performance, Nutrient Digestibility, and Liver Enzymes in Transition Ewes and Blood Metabolites of Their Lambs اثرات منابع مختلف چربی بر قابلیت هضم مواد مغذی و آنزیم های کبدی در میش های دوره انتقال و فراسنجه های خونی بره های متولد شده از آنها 71 88 7713 10.22069/ejrr.2026.24264.2029 FA بابک کیارش دانشجوی دکتری تغذیه دام، گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان، اصفهان، ایران امیر داور فروزنده شهرکی گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی- واحد اصفهان(خوراسگان) سید علی تبعیدان استادیار، گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان، اصفهان، ایران غلامرضا قلمکاری استادیار، فیزیولوژی دام، گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان، اصفهان، ایران مهشید دفاعی استادیار، گروه بیوشیمی، دانشکده علوم زیستی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان، اصفهان، ایران Journal Article 2025 11 09 Background and Objective: The transition period in ewes (3 weeks prepartum to 3 weeks postpartum) is characterized by profound metabolic changes and reduced feed intake, leading to negative energy balance, increased non-esterified fatty acids (NEFA), ketone bodies, and oxidative stress. This condition elevates the risk of ketosis, fatty liver, and impaired immunity. Dietary fat supplementation, as a nutritional strategy, can improve metabolic status by providing a dense energy source and reducing body reserve mobilization; however, its effects on digestion, rumen fermentation, and oxidative stress depend on the type of fat (protected saturated vs. unsaturated). Therefore, the objective of this study was to evaluate the effects of different fat sources on nutrient digestibility, liver enzymes in transition ewes, and selected blood parameters of newborn lambs.<br />Materials and Methods: The experiment was conducted on 60 pregnant ewes (one month before lambing) at the research farm of Islamic Azad University, Khorasgan Branch. Ewes were randomly assigned, based on body weight and expected lambing date, to five treatments (12 replicates) in a completely randomized design: (1) control (no added fat), (2) 3% calcium salts of omega-9 fatty acids, (3) 3% tallow, (4) 3% canola oil, and (5) 3% rumen-protected saturated fatty acid powder. Diets were formulated according to NRC (2007) and offered as TMR from 21 days prepartum to 21 days postpartum. Blood samples (one week before and three weeks after lambing) were collected to determine liver enzymes. Digestibility was estimated using acid-insoluble ash as an internal marker.<br />Results: Supplementation with different fat sources had no significant effect on body weight, dry matter intake, or body condition score of the ewes. Feeding rumen-protected saturated fatty acid powder significantly increased ether extract digestibility compared with canola oil and the control group in both pre- and postpartum periods, and showed higher values than animal fat postpartum (P < 0.05). This treatment also improved acid detergent fiber digestibility compared with animal fat and canola oil before lambing and compared with canola oil after lambing. Neutral detergent fiber digestibility was affected by treatments only postpartum, with higher values in the protected saturated fat group than in the canola oil and omega-9 treatments (P < 0.05), while dry matter and crude protein digestibility did not differ among treatments. Liver enzyme activities were influenced by dietary fat source. ALT and AST levels in ewes fed canola oil and animal fat increased significantly postpartum (P < 0.05), whereas values in ewes receiving calcium salts of omega-9 and protected saturated fat remained within the normal range. ALP activity was also affected in both sampling periods, with the highest values observed in the omega-9 and animal fat groups. The type of dietary fat significantly affected blood parameters of newborn lambs (P < 0.05). Lambs born to ewes fed protected saturated fat and omega-9 fatty acids had higher concentrations of glucose, cholesterol, total protein, and immunoglobulin G compared with the control group. Cholesterol, total protein, and IgG concentrations in these treatments were also higher than in the animal fat group, while albumin concentration did not differ significantly among treatments.<br />Conclusion: Overall, supplementation of transition ewe diets with rumen-protected saturated fatty acid powder improved ether extract digestibility compared with canola oil and the control group and maintained more stable liver enzyme activity postpartum compared with canola oil and animal fat. Although not all traits differed significantly among treatments, these findings suggest that protected saturated fat may contribute to improved digestibility and metabolic status during the transition period compared with some other fat sources. سابقه و هدف: دوره انتقالی میش‌ها (۳ هفته پیش تا ۳ هفته پس از زایش) با تغییرات شدید متابولیکی و کاهش مصرف خوراک همراه است که منجر به تعادل منفی انرژی، افزایش اسیدهای چرب غیراستریفیه، اجسام کتونی و استرس اکسیداتیو می‌شود. این وضعیت خطر کتوز، کبد چرب و ضعف ایمنی را افزایش می‌دهد. استفاده از منابع چربی به‌عنوان استراتژی تغذیه‌ای، با تأمین انرژی متراکم و کاهش بسیج ذخایر بدن، می‌تواند وضعیت متابولیکی را بهبود بخشد؛ اما اثرات آن بر هضم، تخمیر شکمبه و استرس اکسیداتیو به نوع چربی (اشباع محافظت‌شده یا غیراشباع) بستگی دارد. لذا هدف مطالعه بررسی اثر منابع مختلف چربی بر گوارش‌پذیری مواد مغذی، آنزیم‌های کبدی در میش‌های انتقالی و تأثیر بر فراسنجه‌های خونی بره‌های متولدشده بود.<br />مواد و روش: آزمایش روی ۶۰ رأس میش آبستن (یک ماه قبل از زایش) در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی خوراسگان انجام شد. میش‌ها بر اساس وزن و تاریخ زایش به‌صورت تصادفی به ۵ تیمار (۱۲ تکرار) در قالب یک طرح کاملاً تصادفی تخصیص یافتند: ۱) شاهد (بدون چربی)، ۲) ۳ درصد نمک کلسیمی اسیدهای چرب اُمگا-۹، ۳) ۳ درصد پیه، ۴) ۳ درصد روغن کلزا، ۵) ۳ درصد پودر اسید چرب اشباع محافظت‌شده در شکمبه. جیره‌ها بر اساس NRC (۲۰۰۷) از ۲۱ روز قبل تا ۲۱ روز پس از زایش به‌صورت TMR ارائه شدند.<br />نتایج: نتایج نشان داد که افزودن منابع مختلف چربی تأثیر معنی‌داری بر وزن بدن، مصرف ماده خشک یا امتیاز وضعیت بدنی میش‌ها نداشت. استفاده از پودر اسید چرب اشباع محافظت‌شده موجب افزایش معنی‌دار گوارش‌پذیری عصاره اتری نسبت به تیمارهای روغن کلزا و گروه شاهد در هر دو دوره قبل و بعد از زایش شد و پس از زایش نسبت به چربی حیوانی نیز مقادیر بالاتری نشان داد (05/0>P). این تیمار همچنین گوارش‌پذیری الیاف نامحلول در شوینده اسیدی بیشتری نسبت به چربی حیوانی و روغن کلزا قبل از زایش و نسبت به روغن کلزا پس از زایش داشت. گوارش‌پذیری الیاف نامحلول در شوینده خنثی تنها پس از زایش تحت تأثیر تیمارها قرار گرفت به طوریکه تیمار چربی اشباع محافظت‌شده نسبت به روغن کلزا و منبع اُمگا-۹ مقادیر بالاتری نشان داد (05/0>P)، در حالی‌که گوارش‌پذیری ماده خشک و پروتئین خام بین تیمارها اختلاف معنی‌داری نداشت. سطوح ALT و AST در میش‌های تغذیه‌شده با روغن کلزا و چربی حیوانی پس از زایش به‌طور معنی‌داری افزایش یافت (05/0>P). در حالی‌که مقادیر در میش‌های تغذیه‌شده با نمک کلسیمی اُمگا-۹ و چربی اشباع محافظت‌شده در محدوده طبیعی باقی ماند. فعالیت ALP نیز در هر دو دوره نمونه‌برداری تحت تأثیر تیمارها قرار گرفت و بالاترین مقادیر در گروه‌های اُمگا-۹ و چربی حیوانی مشاهده شد. نتایج نشان داد که نوع منبع چربی در جیره میش‌های دوره انتقال اثر معنی‌داری بر فراسنجه‌های خونی بره‌های متولدشده داشت (05/0>P). بره‌های حاصل از میش‌های دریافت‌کننده چربی اشباع محافظت‌شده و اسیدهای چرب اُمگا-۹ غلظت بالاتری از گلوکز، کلسترول، پروتئین کل و ایمونوگلوبولین G نسبت به گروه شاهد نشان دادند (05/0>P). همچنین غلظت کلسترول، پروتئین کل و ایمونوگلوبولین G در این تیمارها نسبت به تیمار چربی حیوانی بیشتر بود، در حالی‌که بین تیمارها از نظر غلظت آلبومین اختلاف معنی‌داری مشاهده نشد.<br />نتیجه‌گیری:به‌طور کلی، استفاده از پودر اسید چرب اشباع محافظت‌شده در جیره میش‌های دوره انتقال موجب افزایش گوارش‌پذیری عصاره اتری نسبت به روغن کلزا و گروه شاهد و پایداری بیشتر فعالیت آنزیم‌های کبدی پس از زایش در مقایسه با روغن کلزا و چربی حیوانی شد. با توجه به اینکه همه صفات بین تیمارها اختلاف معنی‌دار نداشتند، این نتایج نشان می‌دهد که چربی اشباع محافظت‌شده می‌تواند در مقایسه با برخی منابع چربی به بهبود نسبی گوارش‌پذیری و وضعیت متابولیکی در دوره انتقال کمک کند. https://ejrr.gau.ac.ir/article_7713_ef90a480eda720ca88f0977e3104960f.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان نشریه پژوهش‌ در نشخوار کنندگان 2345-4253 14 2 2026 08 23 Comparison of the effect of adding licorice extract (Glycyrrhiza glabra) and nanoliposomal licorice extract to acidotic diets on rumen parameters in vitro بررسی مقایسه‌ای تاثیر افزودن عصاره شیرین بیان (Glycyrrhiza glabra)و عصاره نانولیپوزومال شیرین بیان در جیره‌های اسیدوزی بر فراسنجه‌های شکمبه ای در شرایط آزمایشگاهی 89 109 7714 10.22069/ejrr.2026.24350.2033 FA میلاد مقصودی پارسا گروه بیماری های داخلی دام های بزرگ دانشکده دامپزشکی دانشگاه ارومیه ارومیه ایران قادر جلیل زاده گروه بیماری های داخلی دام های بزرگ دانشکده دامپزشکی دانشگاه ارومیه ارومیه ایران بهرام دلیر نقده گروه بیماری های داخلی دام های بزرگ دانشکده دامپزشکی دانشگاه ارومیه ارومیه ایران احسان عناصری گروه بیماری های داخلی دام های بزرگ دانشکده دامپزشکی دانشگاه ارومیه ارومیه ایران بهزاد اسدنژاد گروه علوم دامی دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه مسعود احمدنژاد گروه بیماری های داخلی دام های بزرگ دانشکده دامپزشکی دانشگاه رازی کرمانشاه ایران Journal Article 2025 12 05 Background and Objective:Rumen acidosis is one of the most important nutritional disorders in ruminants, characterized by a decline in ruminal pH, epithelial damage, disruption of fermentative pathways, reduced nutrient absorption, and increased methane emissions. Subacute ruminal acidosis (SARA) is highly prevalent in dairy and feedlot cattle and results in significant economic losses due to reduced milk yield, poor growth performance, veterinary costs, and energy lost through inefficient fermentation. With increasing restrictions on the use of antibiotic feed additives, plant-based additives such as Glycyrrhiza glabra (licorice) have gained attention due to their antimicrobial, anti-inflammatory, and fermentation-modulating properties. However, many plant extracts have limitations such as low solubility, instability, and poor bioavailability. Nanoliposome technology offers a promising strategy to improve stability, controlled release, and bioefficacy of bioactive compounds. This study aimed to evaluate the effects of free and nanoliposome-encapsulated licorice extract on ruminal fermentation parameters, methane production, protozoal population, and pH stabilization under normal and acidosis-induced conditions.<br />Materials and Methods:This in vitro study was conducted using rumen fluid collected from fistulated Holstein bulls. Nanoliposomes were synthesized via thin-film hydration and loaded with standardized commercial licorice extract containing 19–24% glycyrrhizin. A basal diet with a forage-to-concentrate ratio of 70:30 was used, with three treatments: basal diet alone, basal diet plus free licorice extract, and basal diet plus nanoliposome-encapsulated extract. Buffered rumen fluid was incubated at 39 °C under continuous CO₂. Gas production was recorded at multiple intervals up to 120 h. After 24 h of incubation, ruminal pH, protozoal counts, volatile fatty acids (VFA), methane production, digestibility, fermentable organic matter, and metabolizable energy were measured. An acidosis challenge test was performed by adding dextrose to induce rapid fermentation. Data were analyzed using the mixed model procedure of SAS and Tukey’s test for mean comparison.<br />Findings:Nanoliposomes exhibited a uniform spherical morphology with a hydrodynamic diameter of 122.2 nm and a low PDI (0.013), indicating high stability and homogeneity. Both free and nanoliposome licorice extract reduced lag time and increased early-stage fermentation rate, while decreasing gas production during late fermentation (48–120 h). Treatments increased butyrate concentration while decreasing acetate and propionate, resulting in a lower total VFA concentration and reduced methane production. The nanoliposome treatment caused a greater reduction in protozoal population compared with free extract and maintained a significantly higher ruminal pH, particularly under acidosis-induced conditions. Ammonia-nitrogen concentrations and substrate degradability remained within optimal ranges, indicating no adverse effects on overall microbial activity. In the acidosis challenge, nanoliposome licorice extract more effectively prevented severe pH decline and showed superior buffering and stabilization capacity, while supporting adequate microbial fermentation.<br />Conclusion:Encapsulation of licorice extract in nanoliposomes enhanced its functionality in modulating rumen fermentation, reducing methane emission, lowering protozoal counts, and maintaining ruminal pH during acidosis. Controlled release and improved stability of the encapsulated extract provided more sustained biological effects compared with the free form. These findings suggest that nanoliposome-encapsulated licorice extract can serve as an effective natural additive for mitigating SARA, improving nutrient utilization, enhancing environmental sustainability, and potentially reducing reliance on antibiotic feed additives in ruminant nutrition. سابقه و هدف:اسیدوز شکمبه یکی از اختلالات تغذیه‌ای شایع در نشخوارکنندگان است که با کاهش pH شکمبه، آسیب اپیتلیوم، کاهش عملکرد هضم و جذب مواد مغذی و افزایش تولید متان همراه بوده و پیامدهای اقتصادی و زیست‌محیطی قابل توجهی ایجاد می‌کند. به‌ویژه اسیدوز تحت حاد (Subacute ruminal acidosis, SARA) در گاوهای شیری و پرواری شایع بوده و موجب کاهش تولید شیر، رشد ضعیف، افزایش هزینه‌های درمان و اتلاف انرژی خوراک می‌شود. استفاده از افزودنی‌های خوراکی گیاهی مانند عصاره شیرین‌بیان (Glycyrrhiza glabra) به دلیل خواص ضدالتهابی، ضدمیکروبی و توانایی کاهش تولید متان، به عنوان جایگزین مناسبی برای آنتی‌بیوتیک‌ها در کنترل SARA مطرح است. هدف از این مطالعه بررسی اثر عصاره خالص و نانولیپوزومال شیرین‌بیان بر شاخص‌های تخمیری شکمبه، پیشگیری از اسیدوز و کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای بود.<br />مواد و روش‌ها:مطالعه به‌صورت آزمایشگاهی روی مایع شکمبه گاوهای نر هلشتاین فیستوله‌دار انجام شد. نانولیپوزوم‌های حاوی عصاره شیرین‌بیان با روش هیدراتاسیون لایه نازک سنتز شدند. جیره پایه با نسبت علوفه به کنسانتره 70:30 تنظیم و سه تیمار شامل جیره پایه، جیره به همراه عصاره خالص و جیره به همراه نانولیپوزوم عصاره در نظر گرفته شد. مایع شکمبه با بزاق مصنوعی مخلوط و تحت جریان CO₂ در شرایط 39°C انکوبه شد. تولید گاز در زمان‌های مختلف، pH، جمعیت پروتوزوآ، اسیدهای چرب فرار (Volatile fatty acids, VFA)، میزان متان، انرژی متابولیسمی و تجزیه‌پذیری خوراک پس از 24 ساعت تعیین شدند. همچنین آزمون اسیدوز القایی با تزریق دکستروز به نمونه‌های شکمبه انجام شد. داده‌ها با مدل‌های مختلط در نرم‌افزار SAS و آزمون توکی تحلیل شدند.<br />یافته‌ها:نانولیپوزوم‌ها دارای ذرات یکنواخت با قطر هیدرودینامیکی 2/122 نانومتر و PDI برابر با 013/0 بودند و SEM اشکال کروی پایدار نشان داد. هر دو تیمار عصاره خالص و نانولیپوزومال موجب کاهش زمان تأخیر تخمیر (Lag time) و افزایش نرخ تولید گاز در ساعات اولیه شدند، در حالی که در ساعات دیررس (۴۸ تا ۱۲۰ ساعت) تولید گاز کاهش یافت(05/0>P). استفاده از عصاره‌ها موجب افزایش بوتیرات و کاهش استات و پروپیونات، کاهش کل VFA و کاهش تولید متان شد(05/0>P). جمعیت پروتوزوآها در تیمار نانولیپوزومال کاهش بیشتری نشان داد و pH شکمبه بالاتر از عصاره خالص حفظ شد(05/0>P). همچنین ازت آمونیاکی و تجزیه‌پذیری خوراک در محدوده مطلوب باقی ماند. در شرایط اسیدوز القایی، تیمار نانولیپوزومال توانست pH را در سطح بالاتر حفظ کرده و شدت اسیدوز را کاهش دهد، در حالی که تولید گاز همچنان امکان فعالیت میکروبی مطلوب را نشان داد(05/0>P).<br />نتیجه‌گیری:نتایج این مطالعه نشان داد که عصاره شیرین‌بیان، به ویژه در فرم نانولیپوزومال، می‌تواند مسیر تخمیر شکمبه را به سمت الگوی پایدارتر هدایت کرده، تولید گاز و متان را کاهش دهد، جمعیت پروتوزوآ را تعدیل کند و pH شکمبه را در شرایط اسیدوز حفظ نماید. فناوری نانولیپوزوم با افزایش پایداری و رهایش آهسته ترکیبات فعال، اثر طولانی‌مدت و کارآمدتری نسبت به عصاره خالص ارائه می‌دهد و می‌تواند به عنوان ابزار مؤثری در مدیریت اسیدوز تحت حاد و بهبود بهره‌وری تغذیه‌ای و زیست‌محیطی نشخوارکنندگان مورد استفاده قرار گیرد. https://ejrr.gau.ac.ir/article_7714_d89e90cf1c67c1e0e359cc3d47126131.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان نشریه پژوهش‌ در نشخوار کنندگان 2345-4253 14 2 2026 08 23 Effect of a Galactagogue Herbal Supplement on Lactation Performance, Blood Parameters, and Antioxidant Status in Lactating Holstein Cows اثر مکمل‌گیاهی شیرافزا بر عملکرد شیردهی، فراسنجه‌های خونی و وضعیت آنتی‌اکسیدانی در گاو‌های شیرده هلشتاین 111 129 7715 10.22069/ejrr.2026.24371.2035 FA علی موذنی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج آرمین توحیدی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج پریسا ندری پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج مهدی ژندی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج ابولفضل زالی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج Journal Article 2025 12 10 Background and Objective: Galactagogue herbal supplements containing licorice (Glycyrrhiza glabra), fennel (Foeniculum vulgare), and black seed (Nigella sativa) possess antioxidant, antimicrobial, and immune-modulating properties and are commonly used to enhance milk yield, improve milk quality, and alleviate heat stress in lactating cows. The present study was conducted to evaluate the effects of this herbal supplement on milk yield and composition, blood metabolites, and antioxidant status in Holstein dairy cows.<br />Materials and Methods: Sixteen multiparous lactating Holstein cows (third parity or higher) with an average body weight of 620 ± 15 kg were assigned to a completely randomized design and divided into two experimental groups: a control group fed a basal diet and a treatment group fed the basal diet supplemented with 150 g/day of the herbal supplement. The feeding trial lasted 49 days postpartum. Cows were milked at 08:00, 16:00, and 24:00 h, and milk yield was recorded daily. Milk samples were collected at the end of weeks 1 to 7 to determine milk composition. Blood samples were obtained before the morning feeding on days 0, 25, and 49 using EDTA-containing vacutainer tubes. Blood parameters including glucose, triglycerides, total protein, blood urea nitrogen, cholesterol, total bilirubin, direct bilirubin, albumin, aspartate aminotransferase (AST), alanine aminotransferase (ALT), and alkaline phosphatase (ALP) were analyzed. Data were analyzed using a repeated-measures statistical model.<br />Results: Milk yield was significantly higher in the treatment group (40.17 ± 0.403 kg/day) compared with the control group (38.57 ± 0.403 kg/day) (P < 0.001). During the experimental period, 4% fat-corrected milk (P = 0.002), lactose percentage (P = 0.0001), energy-corrected milk (P = 0.007), milk fat yield (P = 0.022), milk protein yield (P < 0.001), and total solids percentage (P = 0.0007) were significantly increased in the treatment group. At the end of the trial, milk protein percentage was significantly higher in the treated cows (2.92 ± 0.157%) than in the control cows (2.63 ± 0.157%), whereas no significant differences were observed for other milk components. The interaction between treatment and time resulted in a significant increase in dry matter intake in the treatment group. Among blood parameters, only the treatment × time interaction for alanine aminotransferase (ALT) was significant (P < 0.01), while other blood metabolites were not affected by the treatment. Furthermore, the herbal supplementation had no significant effect on antioxidant indices, including malondialdehyde, superoxide dismutase, glutathione peroxidase, and total antioxidant capacity. <br />Conclusion :The findings suggest that supplementation with the herbal additive during early lactation, accompanied by increased dry matter intake, may improve milk yield as well as selected milk components, particularly protein yield and percentage, fat yield, lactose percentage, and total solids in Holstein dairy cows. سابقه و هدف: مکمل‌گیاهی شیرافزا شامل گیاهان شیرین بیان، رازیانه، سیاه دانه دارای خواص آنتی‌اکسیدانی، ضدعفونی‌کننده و تقویت‌کننده سامانه ایمنی است که به منظور افزایش تولید شیر، بهبود کیفیت شیر، و کاهش تنش‌گرمایی در گاو‌های شیرده استفاده می‌شود. این مطالعه در جهت ارزیابی اثر این مکمل گیاهی بر مقدار تولید و ترکیبات شیر، فراسنجه‌های خونی و وضعیت آنتی‌اکسیدانی در گاو‌های هلشتاین انجام شد. <br />مواد و روش‌ها: تعداد ۱۶ رأس گاو هلشتاین شیرده با شکم سوم و بالاتر و میانگین وزن بدن15 ±620 کیلوگرم، در قالب یک طرح آماری کاملا تصادفی به دو گروه آزمایشی تقسیم شدند: گروه اول (شاهد) با جیره پایه و گروه دوم با جیره پایه به همراه ۱۵۰ گرم مکمل در نظر گرفته شد و به مدت 49 روز از زمان زایش تغذیه شدند. به منظور ارزیابی مقدار شیر تولیدی و ترکیبات آن، دام‌ها در ساعات 8:00، 16:00 و 24:00 شیردوشی شدند. برای اندازه‌گیری ترکیبات شیر، نمونه‌گیری در پایان هفته‌های اول تا هفتم انجام شد. نمونه‌های خون قبل از تغذیه صبحگاهی در روز‌های صفر، 25 و 49 به وسیله لوله‌های ونوجکت حاوی اتیلن دی آمین تترا استیک اسید از گاو‌ها گرفته شد و فراسنجه‌های خونی گلوکز، تری‌گلیسرید، پروتئین کل، اوره خون، کلسترول، بیلی‌روبین کل، بیلی‌روبین دایرکت خون،آلبومین، گلوتامیک اگزالواستیک ترانس‌آمیناز، گلوتامیک پیروویک ترانس آمیناز، آلکالین فسفاتاز بررسی شدند. داده‌ها درقالب طرح تکرار شونده در زمان، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. <br />یافته‌ها: نتایج نشان داد که تولید شیر در گروه تیمار ( 403/0 ±17/40) به‌طور معنی‌داری نسبت به گروه شاهد( 403/0 ±57/38) افزایش یافت(001/0P<). همچنین در طول دوره آزمایشی، میزان شیر تصحیح‌شده بر اساس چهار درصد چربی (002/0P=)، درصد لاکتوز (0001/0P=)، شیر تصحیح‌شده بر اساس انرژی (007/0P=)، مقدار چربی (022/0P=)، مقدار پروتئین (001/0P<) و درصد مواد جامد (0007/0P=) در گروه تیمار در مقایسه با گروه شاهد افزایش معنی‌‌داری نشان داد. در پایان دوره، درصد پروتئین شیر در گروه تیماری( 157/0 ±92/2) به‌طور معنی‌داری بیشتر از گروه شاهد( 157/0 ±63/2) بود، در حالی‌که سایر ترکیبات شیر اختلاف معنی‌داری بین دو گروه نداشتند. اثر متقابل تیمار و زمان موجب افزایش معنی‌‌دار مصرف ماده خشک خوراک در گروه تیمار شد. بررسی فراسنجه‌‌های خونی نشان داد که تنها اثر متقابل تیمار و زمان بر سطح گلوتامیک پیروویک ترانس‌آمیناز معنی‌‌دار بود (01/0P<) . و بر‌فراسنجه‌‌های خونی گلوکز، تری‌گلیسرید، پروتئین کل، اوره خون، کلسترول، بیلی‌روبین کل، بیلی‌روبین دایرکت خون،آلبومین، گلوتامیک اگزالواستیک ترانس‌آمیناز، آلکالین فسفاتاز اثر معنی‌‌داری نداشتند. همچنین تیمار اعمال‌ شده تأثیر معنی‌‌داری بر شاخص‌‌های وضعیت آنتی‌اکسیدانی شامل مالون‌دی‌آلدهید، سوپراکسید دیسموتاز، گلوتاتیون پراکسیداز و ظرفیت آنتی‌اکسیدانی کل نشان نداد. <br />نتیجه‌گیری: به نظر می‌رسد که مصرف مکمل گیاهی در ابتدای دوره شیردهی با افزایش مصرف ماده خشک خوراک می‌تواند سبب افزایش تولید شیر و بهبود برخی ترکیبات آن، از جمله مقدار و درصد پروتئین، مقدار چربی، درصد لاکتوز و مواد جامد کل در گاوهای شیری هلشتاین شود. https://ejrr.gau.ac.ir/article_7715_bc4b1a054ad19d5676d4e926388e0584.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان نشریه پژوهش‌ در نشخوار کنندگان 2345-4253 14 2 2026 08 23 Investigation of demographic indicators, breed identity, and production and reproductive performance of indigenous camel herds of Qom province بررسی شاخص های جمعیتی، هویت نژادی و عملکرد تولیدی و تولید مثلی گله های شتر بومی استان قم 131 148 7716 10.22069/ejrr.2026.24409.2037 FA مهدی خجسته کی بخش تحقیقات علوم دامی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان قم، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، قم، ایران. مرتضی کیخا صابر بخش تحقیقات علوم دامی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان قم، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، قم، ایران. مرتضی بیطرف ثانی بخش تحقیقات علوم دامی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یزد، ایران. علی جوانروح موسسه تحقیقات علوم دامی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران. نعمت الله اسدی موسسه تحقیقات علوم دامی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران 0000-0002-2272-0020 صابر جلوخانی نیارکی موسسه تحقیقات علوم دامی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران محمد یگانه پرست بخش تحقیقات علوم دامی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استا مجید کلانتر نیستانکی بخش تحقیقات علوم دامی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان قم، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، قم، ایران. فریبرز صادقی کارشناس اداره امور عشایری استان قم، قم ، ایران Journal Article 2025 12 20 Background and Objective: <br />Conducting ecological studies and breeding capacity assessment on various livestock species, including camels, helps in proper planning and optimal utilization of the genetic capacity of native populations. In Qom province, there are currently approximately 8,000 camels being bred, and this province has a prominent position in the maintenance and breeding of single-humped camels and even dromedaries in the country, and in this respect, it is among the 10 leading provinces in the country. However, no study has been conducted to determine the status of native camel breeding. Therefore, with the aim of identifying and introducing the demographic indicators, racial identity, and production and reproductive performance of the indigenous camel population of Qom province and in order to plan the necessary to increase the production and economic efficiency of camel breeding herds, the present study was conducted in cooperation with the Deputy for Improving Livestock Production and the Nomadic Affairs Department of Qom province.<br />Materials and Methods: <br />The study population included all camel herders in Qom province. Based on the information provided by the Deputy for Improving Livestock Production, 36 herds out of a total of 181 camel herds in different parts of Qom province were visited in person. Herd identity information such as breed type, number of animals, age composition, sex ratio, nutritional management, health management, breeding system, determination of herd purity or non-purity status, as well as direct records of herd production and reproductive performance were collected over a 2-year period (from 2022 to 2024). After initial editing, it was analyzed using the descriptive procedure of SPSS (18) software, and the results were presented in the form of tables, graphs, and selected images along with an analysis of the status of the province's camel herds regarding the indicators under study.<br />Findings: <br />The results showed that all the camel farmers studied use the semi-open or captive method for raising camels and on average the herds spend 28.59±0.8 months of the year in the pasture. The Kolkohi camel is the dominant breed among the camel population of the province with a frequency of 90.07%, and the rest are mixed camels resulting from the crossing of Bactrian camels and Kolkohi or pure Bactrian camels. The herd size has increased from an average of 41.33±65.74 to 89.79±56.35 in the past 10 years, and the camel population in Qom province has more than doubled during this period. The average birth weight, 6-month weight, and 1-year weight of female Kalkohi camels were estimated to be 32.44; 118.14 and 179.28 kg, and for male camles were 38.40, 134.02 and 201.06 kg, respectively. The average daily milk production of camels was estimated to be 2.85±0.66 kg/day and their fleece weight was estimated to be 1.57±0.32 kg/year. The male and female camels’ abundance in the studied herds were 5.78±1.50 and 62.59±10.43% ,respectively. The calving percentage of camel herds was 44.72±8.06% and the interval between two their consecutive calvings was estimated to be 23.66±1.49 months. The frequency of deaths before one year of age and deaths of adult camels was estimated to be 34.90±5.66 and 2.31±1.81 percent, respectively.<br />Conclusion: <br />Low reproductive efficiency of the herd, excessive losses of camel calves, uncontrolled mixing of dromedary camels with Bactrian camels, and lack of pastures to provide camel feed are considered to be the most important challenges of camel husbandry in Qom province. To overcome these problems, firstly, it is recommended that the genetic conservation program of Kalohi camels is planed and then the improving program of reproduction efficiency of camel herds is developed in cooperation of agricultural -jahad organization and camel breeders of Qom province. سابقه و هدف: انجام مطالعات بوم شناختی و ظرفیت سنجی پرورش در مورد انواع دام از جمله شتر به برنامه ریزی صحیح و بهره گیری بهینه از ظرفیت ژنتیکی توده های بومی کمک می کند. در استان قم در حال حاضر تقریبا 8000 نفر شتر در حال پرورش بوده و این استان جایگاه شاخصی در نگهداری و پرورش شتر تک کوهانه و حتی شتر دو کوهانه در کشور دارد و از این حیث جزو 10 استان مطرح کشور است، با این حال تا کنون مطالعه ای در خصوص تعیین وضعیت پرورش شترهای بومی انجام نشده است. لذا با هدف شناسایی و معرفی شاخص های جمعیتی، هویت نژادی و عملکرد تولیدی و تولید مثلی توده بومی شترهای بومی استان قم و به منظور برنامه ریزی لازم جهت افزایش بازده تولیدی و اقتصادی گله های پرورش دهنده شتر، مطالعه حاضر با همکاری معاونت بهبود تولیدات دامی و اداره امور عشایری استان قم به انجام رسید.<br /><br />مواد و روش ها: جامعه مورد مطالعه شامل تمام گله داران پرورش دهنده شتر داشتی در استان قم بود که بر اساس اطلاعات ارائه شده از سوی معاونت بهبود تولیدات دامی به 36 گله از مجموع 181 گله پرورش دهنده شتر در بخش های مختلف استان قم بصورت حضوری مراجعه شد. اطلاعات هویتی گله ها نظیر نوع نژاد، تعداد دام، ترکیب سنی، نسبت جنس، مدیریت تغذیه، مدیریت بهداشتی، سیستم پرورش، تعیین وضعیت خلوص یا عدم خلوص گله ها و همچنین رکوردهای مستقیم عملکرد تولیدی و تولیدمثلی گله ها طی 2 سال (از سال1401 تا سال 1403) جمع آوری شد و پس از ویرایش اولیه با استفاده از رویه descriptive نرم افزار SPSS(18) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و نتایج در قالب جداول، نمودارها و تصاویر منتخب همراه با تحلیل وضعیت گله های شتر استان در مورد شاخص های مورد بررسی ارائه شد.<br /><br />یافته ها: نتایج نشان داد تمام شترداران مورد بررسی از روش نیمه باز یا ساربانی برای پرورش شترها استفاده می کنند و بطور متوسط گله ها 59/28±0/8 ماه از سال را در مرتع بسر می برند. شتر کلکوهی با فراوانی 07/90 درصد نژاد غالب در بین جمعیت شتر استان بوده و مابقی را شترهای آمیخته حاصل از تلاقی شتر دوکوهانه و کلکوهی و یا شترهای دوکوهانه خالص تشکیل می دهد. اندازه گله طی 10 سال گذشته از متوسط 74/65±33/41 نفر به 35/56±79/89 نفر رسیده و در این مدت جمعیت شتر استان قم بیش از دو برابر شده است. متوسط وزن تولد، وزن 6 ماهگی و یک سالگی در شترهای کلکوهی ماده به ترتیب 44/32، 14/118 و 28/179 کیلوگرم و برای شترهای نر به ترتیب 40/38؛ 02/134 و 06/201 کیلوگرم برآورد شد. متوسط شیر تولیدی روزانه شترها 66/0±85/2 کیلوگرم در روز و وزن بیده پشم آنها 32/0±57/1 کیلوگرم در سال برآورد شد. فراوانی شتر های نر و شترهای ماده در گله های مورد بررسی به ترتیب 50/1±78/5 و 43/10±59/62 درصد برآورد شد. متوسط درصد زایش گله ها 06/8±72/44 و فاصله بین دو زایش متوالی در آنها 49/1±66/23 ماه برآورد شد. فراوانی تلفات قبل از یک سالگی و تلفات شترهای بالغ به ترتیب 66/5±90/34 و 81/1±31/2 درصد برآورد شد. <br /><br />نتیجه گیری: پایین بودن بازده تولیدمثلی گله، تلفات بیش از حد بچه شترها، آمیخته گری کنترل نشده شترهای کلکوهی با شترهای دو کوهانه و فقر مراتع جهت تامین خوراک شترها از مهمترین چالش های شترداری در استان قم محسوب می شود. برای مرتفع نمودن این مشکلات، در مرحله نخست پیشنهاد می شود برنامه حفظ ذخایر ژنتیکی شتر کلکوهی تدوین و سپس برنامه‌ افزایش بازده تولید مثل در گله های شتر استان قم، با همکاری سازمان جهاد کشاورزی و شترداران استان قم اجرا شود. https://ejrr.gau.ac.ir/article_7716_00bb84ec6e2d61d91cf7c63127c25000.pdf